งูกัดคร่าชีวิตคนมากกว่าที่คิด งานวิจัยใหม่ประเมินตายปีละสูงสุดกว่า 5 แสนคน

งูกัดเป็นโรคที่องค์การอนามัยโลกจัดให้อยู่ในกลุ่ม “โรคที่ถูกละเลย” และงานวิจัยล่าสุดชี้ว่ามันถูกละเลยหนักกว่าที่คิด ดีลีปา เอดิริวีระ นักวิทยาศาสตร์ข้อมูลสุขภาพจาก Liverpool School of Tropical Medicine ประเทศอังกฤษ และทีม ได้ปรับปรุงการประเมินภาระโรคจากงูกัดทั่วโลกครั้งใหญ่ ต่อจากครั้งก่อนที่ทำไว้ตั้งแต่ปี 2551

ความยากของงานนี้คือข้อมูลหายไปเยอะมาก ทีมวิจัยพบว่ากว่าครึ่งของประเทศที่มีงูพิษไม่ได้นับจำนวนคนถูกงูกัดเลย พวกเขาจึงรวบรวมข้อมูลจากงานศึกษาใน 79 ประเทศที่ตีพิมพ์จนถึงเดือนมีนาคม 2568 แล้วสร้างแบบจำลองทางภูมิสถิติ ที่ใช้ปัจจัยอย่างสภาพอากาศ ความหลากหลายของงูพิษ และสภาพเศรษฐกิจสังคม มาประเมินพื้นที่ที่ไม่มีบันทึก จากนั้นเทียบกับผลสำรวจระดับชุมชนเพื่อหาค่าต่ำสุดและสูงสุด

ผลที่ได้คือ แต่ละปีมีคนได้รับพิษงูอย่างน้อย 2.1 ล้านคน และอาจสูงถึง 7 ล้านคน เสียชีวิตปีละ 274,000 ถึง 513,000 คน ส่วนผู้รอดชีวิตกว่า 800,000 คนต้องอยู่กับความพิการระยะยาว บางคนถึงขั้นต้องตัดอวัยวะ แอฟริกาใต้สะฮาราหนักที่สุด คิดเป็น 45% ของผู้ได้รับพิษและผู้เสียชีวิตทั้งหมด

ปัจจัยที่ทำให้คนเสี่ยงซ้ำๆ ได้แก่ การทำเกษตรโดยเท้าเปล่าหรือไม่มีอุปกรณ์ป้องกัน การเดินทางยามค่ำคืนโดยไม่มีไฟส่องทาง ระยะทางไกลจากสถานพยาบาล และเซรุ่มแก้พิษงูที่แพงหรือหาไม่ได้

ข้อควรรู้

ตัวเลขทั้งหมดเป็นค่าประเมินจากแบบจำลอง ไม่ใช่การนับจริง จึงมีช่วงกว้าง และขึ้นกับข้อมูลที่มีจำกัดกับตัวแปรแทนอย่างสภาพแวดล้อม ทีมวิจัยเสนอให้ใช้แผนที่ความเสี่ยงนี้วางแผนกระจายเซรุ่ม อบรมบุคลากรสาธารณสุขในชนบท และสนับสนุนเป้าหมายขององค์การอนามัยโลกที่จะลดการตายและพิการจากงูกัดลงครึ่งหนึ่งภายในปี 2573